Trẻ thích chơi một mình có phải bị tự kỷ? Chuyên gia giải đáp

Thực tế, thích chơi một mình không đồng nghĩa với tự kỷ. Đây chỉ là một biểu hiện cần được quan sát trong tổng thể quá trình phát triển của trẻ, đặc biệt là khả năng giao tiếp, tương tác xã hội, ngôn ngữ và hành vi.

Trong bài viết này, các chuyên gia của AutismBS sẽ giúp cha mẹ hiểu đúng để tránh hoang mang, đồng thời nhận biết sớm những dấu hiệu tự kỷ cần được đánh giá chuyên môn.

Trẻ thích chơi một mình có phải là bình thường?

Câu trả lời là CÓ, trong rất nhiều trường hợp.

Mỗi trẻ đều có tính cách khác nhau. Có trẻ hướng ngoại, thích vận động và chơi cùng nhiều bạn. Ngược lại cũng có trẻ hướng nội, thích tập trung khám phá đồ chơi hoặc các hoạt động cá nhân.

Đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi, việc chơi một mình trong nhiều thời điểm là hoàn toàn phù hợp với quá trình phát triển bình thường.

Điều quan trọng không phải là trẻ có chơi một mình hay không, mà là:

• Trẻ có sẵn sàng tương tác khi người lớn tham gia?
• Trẻ có chia sẻ niềm vui với người khác?
• Trẻ có biết chỉ tay, giao tiếp mắt hay thể hiện nhu cầu?
• Trẻ có thích bắt chước hành động của người lớn?

Nếu những kỹ năng này vẫn phát triển tốt thì việc thích chơi một mình thường không phải vấn đề đáng lo.

Khi nào việc chơi một mình trở thành dấu hiệu cần lưu ý?

Cha mẹ nên quan sát kỹ hơn nếu trẻ:

• Luôn từ chối khi người khác muốn tham gia chơi.
• Không nhìn mặt người đối diện khi giao tiếp.
• Không phản ứng khi được gọi tên.
• Không chia sẻ đồ chơi hoặc sở thích với người khác.
• Chỉ chơi theo một cách lặp đi lặp lại.
• Không biết chơi giả vờ theo độ tuổi.

Theo chương trình hướng dẫn của AutismBS, trẻ từ khoảng 15–18 tháng bắt đầu phát triển kỹ năng chơi giả vờ như bón búp bê ăn, ru em bé ngủ hoặc giả vờ gọi điện thoại. Nếu kỹ năng này không xuất hiện cùng với nhiều khó khăn khác về giao tiếp thì cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá.

Trẻ tự kỷ chơi một mình có đặc điểm gì?

Điểm khác biệt không nằm ở việc "chơi một mình" mà nằm ở chất lượng tương tác xã hội. Một trẻ thuộc rối loạn phổ tự kỷ thường có thể xuất hiện đồng thời nhiều biểu hiện như:

1. Thiếu giao tiếp mắt: Trẻ ít nhìn vào khuôn mặt người khác, không chia sẻ cảm xúc bằng ánh mắt.

2. Không chủ động chia sẻ: Khi nhìn thấy đồ vật yêu thích, trẻ không chỉ cho cha mẹ xem hoặc không muốn cùng người khác khám phá.

3. Không biết chỉ tay: Thay vì dùng ngón trỏ để chỉ điều mình muốn, trẻ thường kéo tay người lớn đến đồ vật mong muốn. Đây là một trong những dấu hiệu sàng lọc rất quan trọng.

4. Chơi đồ vật bất thường

Ví dụ:

• Xoay bánh xe liên tục.
• Xếp đồ vật thành hàng.
• Chỉ quan tâm đến một chi tiết nhỏ của đồ chơi.
• Chơi không đúng công năng.

5. Khó tương tác với bạn: Trẻ ít quan sát bạn khác chơi, không bắt chước hoặc không tham gia trò chơi luân phiên.

Những dấu hiệu tự kỷ cha mẹ cần quan sát thêm

Ngoài việc thích chơi một mình, cha mẹ cần theo dõi thêm các dấu hiệu tự kỷ sau:

Việc xuất hiện đồng thời nhiều biểu hiện trên sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với chỉ một dấu hiệu đơn lẻ. Tiêu chuẩn chẩn đoán hiện nay cũng nhấn mạnh rằng rối loạn phổ tự kỷ được xác định dựa trên khiếm khuyết giao tiếp xã hội kết hợp với các hành vi, sở thích lặp lại hoặc hạn hẹp, chứ không dựa trên một biểu hiện riêng lẻ.

Phân biệt trẻ hướng nội và trẻ tự kỷ

Cha mẹ nên làm gì nếu nghi ngờ con có dấu hiệu tự kỷ?

Điều quan trọng nhất là không tự chẩn đoán cũng như không chờ đợi với suy nghĩ "lớn lên con sẽ tự biết nói".

Nếu trẻ có nhiều dấu hiệu kể trên, cha mẹ nên:

• Đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được sàng lọc.
• Đánh giá toàn diện về ngôn ngữ, giao tiếp và hành vi.
• Xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp nếu cần.

Nhiều nghiên cứu cũng như kinh nghiệm lâm sàng đều cho thấy can thiệp càng sớm thì cơ hội cải thiện kỹ năng giao tiếp, ngôn ngữ và tương tác xã hội càng cao. Đây cũng là nguyên tắc được AutismBS nhấn mạnh trong chương trình "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", trong đó cha mẹ đóng vai trò là người đồng hành quan trọng nhất của trẻ.

Lựa chọn trung tâm can thiệp trẻ tự kỷ như thế nào?

Khi tìm kiếm trung tâm can thiệp trẻ tự kỷ, cha mẹ nên ưu tiên những đơn vị có:

• Quy trình đánh giá bài bản.
• Chương trình can thiệp cá nhân hóa.
• Đội ngũ chuyên gia được đào tạo chuyên sâu.
• Phối hợp thường xuyên với gia đình.
• Theo dõi tiến bộ bằng mục tiêu rõ ràng.

Một dịch vụ giáo dục đặc biệt uy tín không chỉ tập trung vào giờ học tại trung tâm mà còn hướng dẫn cha mẹ cách hỗ trợ trẻ trong môi trường gia đình để tạo sự nhất quán và tối ưu hiệu quả phát triển.

AutismBS đồng hành cùng cha mẹ trên hành trình can thiệp sớm

AutismBS là hệ thống giáo dục đặc biệt chuyên sâu trong lĩnh vực hỗ trợ trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói, ADHD và các rối loạn phát triển. Chương trình can thiệp được xây dựng theo hướng cá nhân hóa, kết hợp nhiều phương pháp giáo dục đặc biệt đã được ứng dụng rộng rãi trên thế giới như ABA, TEACCH, PECS và ESDM, đồng thời luôn coi gia đình là một phần quan trọng trong quá trình can thiệp.

Nếu cha mẹ nhận thấy con có nhiều biểu hiện bất thường về giao tiếp, ngôn ngữ hoặc tương tác xã hội, việc đánh giá sớm sẽ giúp xác định đúng khó khăn của trẻ và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp nhất.

Kết luận

Một đứa trẻ thích chơi một mình không đồng nghĩa với việc mắc tự kỷ. Điều quan trọng là quan sát toàn diện sự phát triển của trẻ về giao tiếp, ngôn ngữ, tương tác xã hội và hành vi. Phát hiện sớm giúp trẻ có thêm nhiều cơ hội phát triển, đồng thời giúp cha mẹ lựa chọn đúng phương pháp hỗ trợ trong giai đoạn vàng của não bộ.

Tham khảo thêm: AutismBS - Nơi niềm tin được xây dựng bằng chuyên môn và kết quả thực tế

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà