Email: info@autismbs.com
08:00 am - 17h:30 pm
Email: info@autismbs.com
08:00 am - 17h:30 pm
Nội dung bài viết
Đặc biệt với trẻ chậm nói, trẻ rối loạn phổ tự kỷ, trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc gặp khó khăn về giao tiếp, sự phát triển ngôn ngữ hiểu có thể diễn ra không đồng đều so với khả năng nói.
Một đứa trẻ có thể nhắc lại rất nhiều từ hoặc câu nhưng lại khó thực hiện yêu cầu đơn giản, khó trả lời câu hỏi hoặc không hiểu ý nghĩa của cuộc hội thoại. Vì vậy, phát triển ngôn ngữ hiểu cần được xem là một mục tiêu quan trọng trong quá trình giáo dục và can thiệp.
Ngôn ngữ hiểu là khả năng tiếp nhận, xử lý và hiểu ý nghĩa của lời nói hoặc thông tin ngôn ngữ từ người khác.
Nói đơn giản, đó là khả năng trẻ hiểu:
Ví dụ, khi cha mẹ nói: “Con lấy đôi giày rồi mang lại đây cho mẹ”, trẻ không chỉ cần nhận diện từ “giày” mà còn cần hiểu yêu cầu, xác định đồ vật, thực hiện hành động lấy và mang đến cho người nói.
Đây chính là sự khác biệt giữa nghe thấy lời nói và hiểu ngôn ngữ.
Giao tiếp không chỉ đơn thuần là khả năng phát âm hoặc nói được nhiều từ. Một cuộc giao tiếp hiệu quả cần có sự tương tác hai chiều: trẻ hiểu thông tin từ người khác và có khả năng phản hồi phù hợp.
Khi ngôn ngữ hiểu phát triển tốt, trẻ có nhiều thuận lợi hơn trong:
Trẻ có thể hiểu và thực hiện các yêu cầu từ đơn giản đến phức tạp.
Ví dụ:
Việc hiểu yêu cầu giúp trẻ tăng tính độc lập và giảm sự phụ thuộc vào việc người lớn phải làm thay.
Khi khả năng hiểu ngôn ngữ được củng cố, trẻ từng bước có thể hiểu những câu hỏi như:
Đây là tiền đề quan trọng để trẻ chuyển từ việc trả lời theo mẫu sang giao tiếp có mục đích.
Ngôn ngữ hiểu không chỉ liên quan đến đồ vật và hành động. Ở mức độ cao hơn, trẻ cần hiểu những thông tin mang tính xã hội như:
Những kỹ năng này đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển giao tiếp xã hội và khả năng hòa nhập.
Khi đi học, trẻ liên tục phải tiếp nhận thông tin bằng ngôn ngữ.
Giáo viên có thể yêu cầu trẻ:
“Mở sách, tìm trang có hình con mèo và khoanh vào đáp án đúng.”
Nếu khả năng ngôn ngữ hiểu còn hạn chế, trẻ có thể gặp khó khăn dù khả năng nhận biết, ghi nhớ hoặc vận động không nhất thiết bị ảnh hưởng tương ứng.
Do đó, phát triển ngôn ngữ hiểu cũng là một bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình học tập và hòa nhập của trẻ.
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Tuy nhiên, phụ huynh nên chú ý nếu trẻ thường xuyên có những biểu hiện như:
Đặc biệt, ở một số trẻ tự kỷ, khả năng nói và hiểu có thể phát triển không đồng đều. Vì vậy, việc trẻ nói được nhiều từ không đồng nghĩa với việc trẻ đã có khả năng hiểu ngôn ngữ tương ứng.
Ở trẻ chậm nói, khó khăn có thể biểu hiện chủ yếu ở khả năng sử dụng ngôn ngữ, nhưng một số trẻ cũng gặp hạn chế về khả năng hiểu.
Nếu trẻ chưa hiểu tốt lời nói, việc chỉ tập trung dạy trẻ phát âm thêm từ mới có thể chưa giải quyết được toàn bộ khó khăn trong giao tiếp.
Mục tiêu nên hướng đến việc giúp trẻ hiểu từ – hiểu câu – hiểu yêu cầu – hiểu tình huống – sử dụng ngôn ngữ có mục đích.
Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn trong cả ngôn ngữ và giao tiếp xã hội. Một số trẻ có thể ghi nhớ hoặc lặp lại câu nói khá tốt nhưng gặp khó khăn khi sử dụng ngôn ngữ linh hoạt trong tình huống thực tế.
Ví dụ, trẻ có thể nói một câu đã ghi nhớ nhưng không hiểu khi nào nên sử dụng câu đó.
Vì vậy, quá trình hỗ trợ cần quan tâm đồng thời đến: khả năng hiểu ngôn ngữ + khả năng sử dụng ngôn ngữ + giao tiếp xã hội + kỹ năng tương tác.
AutismBS cũng nhấn mạnh vai trò của đánh giá ngôn ngữ trong xây dựng kế hoạch can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ, trong đó kết quả đánh giá giúp xác định năng lực hiện tại và lựa chọn mục tiêu phù hợp.
Với trẻ ADHD, khó khăn về chú ý, kiểm soát hành vi và khả năng duy trì tập trung có thể ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận thông tin bằng lời nói.
Một yêu cầu dài, nhiều bước hoặc được đưa ra trong môi trường có quá nhiều yếu tố gây xao nhãng có thể khiến trẻ bỏ sót thông tin.
Vì vậy, khi hỗ trợ trẻ, người lớn có thể cần:
Phát triển ngôn ngữ hiểu không chỉ diễn ra trong giờ can thiệp. Môi trường gia đình chính là nơi trẻ có nhiều cơ hội nhất để thực hành kỹ năng giao tiếp trong các tình huống tự nhiên.
Thay vì đưa ra một yêu cầu quá dài:
“Con đi vào phòng lấy quyển sách màu xanh ở trên bàn rồi mang ra đây cho mẹ nhé.”
Có thể bắt đầu bằng:
“Con lấy sách.”
Khi trẻ đã hiểu tốt, phụ huynh mới tăng dần độ dài và độ phức tạp của câu.
Nguyên tắc quan trọng là không nên nói quá nhiều so với khả năng xử lý ngôn ngữ hiện tại của trẻ.
Trẻ sẽ dễ hiểu từ ngữ hơn khi được trải nghiệm trực tiếp.
Ví dụ khi tắm, cha mẹ có thể nói:
Những tình huống sinh hoạt hàng ngày giúp trẻ hiểu rằng từ ngữ không tồn tại riêng biệt mà luôn gắn với đồ vật, hành động và ngữ cảnh.
Không nên liên tục đặt những câu hỏi quá khó với trẻ.
Có thể bắt đầu từ câu hỏi đơn giản:
“Đây là gì?”
Sau đó nâng dần:
“Con mèo đang làm gì?”
Tiếp theo:
“Con mèo đang ở đâu?”
Và khi trẻ đã có nền tảng tốt hơn:
“Tại sao con mèo lại chạy?”
Việc tăng dần độ khó giúp trẻ từng bước phát triển khả năng xử lý ngôn ngữ.
Đọc sách không nhất thiết phải là hoạt động học tập cứng nhắc.
Cha mẹ có thể chỉ vào tranh và hỏi:
Đối với trẻ có khó khăn về ngôn ngữ, có thể bắt đầu từ việc hiểu hình ảnh và từ đơn, sau đó tăng dần lên câu và nội dung câu chuyện.
Một sai lầm phổ biến là người lớn đoán trước mọi nhu cầu của trẻ.
Khi trẻ chỉ vào đồ vật, thay vì lập tức đưa cho trẻ, cha mẹ có thể tạo cơ hội để trẻ giao tiếp: “Con muốn gì?”
Nếu trẻ chưa nói được, trẻ có thể chỉ, đưa hình ảnh, sử dụng cử chỉ hoặc cách giao tiếp phù hợp với khả năng hiện tại.
Mục tiêu không phải ép trẻ phải nói bằng mọi giá mà là giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp có mục đích và có thể giúp trẻ đạt được điều mình muốn.
Không phải trẻ nào chậm nói, tự kỷ hay ADHD cũng có cùng mức độ khó khăn về ngôn ngữ.
Có trẻ đã hiểu tốt các yêu cầu đơn giản nhưng chưa hiểu câu phức tạp. Có trẻ hiểu từ đơn nhưng gặp khó khăn khi ghép thông tin. Cũng có trẻ có vốn từ khá nhưng khó hiểu ngôn ngữ xã hội hoặc nội dung hội thoại.
Vì vậy, thay vì áp dụng một chương trình giống nhau cho tất cả trẻ, việc đánh giá khả năng hiện tại và xây dựng mục tiêu cá nhân hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Một lộ trình phù hợp có thể bắt đầu từ:
Hiểu từ → hiểu câu đơn → hiểu yêu cầu → hiểu câu hỏi → hiểu khái niệm → hiểu câu phức → hiểu câu chuyện → hiểu ngôn ngữ xã hội.
Tuy nhiên, đây không phải một công thức cố định cho mọi trẻ. Mục tiêu và thứ tự can thiệp cần được điều chỉnh dựa trên khả năng, nhu cầu và mức độ đáp ứng của từng trẻ.
Đối với trẻ có nhu cầu đặc biệt, lựa chọn một đơn vị đồng hành phù hợp là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm.
AutismBS được thành lập với định hướng phát triển giáo dục đặc biệt, đồng hành cùng trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói và trẻ tăng động giảm tập trung. Hệ thống cũng chú trọng đào tạo chuyên môn cho đội ngũ giáo viên nhằm nâng cao chất lượng hỗ trợ trẻ.
Triết lý của AutismBS đặt trẻ ở vị trí trung tâm với quan điểm “Mỗi trẻ em là một cá thể đặc biệt”, từ đó hướng đến những giải pháp giáo dục phù hợp với nhu cầu riêng của từng trẻ.
Đây cũng là cơ sở để AutismBS phát triển giải pháp giáo dục đặc biệt cho trẻ em theo hướng có hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào một kỹ năng riêng lẻ.
Với những gia đình đang tìm kiếm dịch vụ giáo dục đặc biệt uy tín, điều quan trọng không chỉ là lựa chọn một địa điểm can thiệp mà còn là tìm một môi trường có định hướng chuyên môn rõ ràng, có khả năng đánh giá nhu cầu của trẻ và đồng hành cùng gia đình trong quá trình phát triển lâu dài.
Cha mẹ nên chủ động tìm kiếm sự tư vấn, đánh giá chuyên môn khi nhận thấy trẻ có những khó khăn kéo dài về:
Đặc biệt, không nên chỉ chờ đợi với suy nghĩ “lớn lên trẻ sẽ tự nói” khi trẻ đang có nhiều dấu hiệu bất thường về giao tiếp hoặc phát triển.
Can thiệp và hỗ trợ phù hợp càng sớm có thể giúp gia đình hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ và có cơ sở để xây dựng mục tiêu giáo dục phù hợp.
Một đứa trẻ giao tiếp tốt không chỉ là đứa trẻ nói được nhiều từ.
Trẻ cần hiểu lời người khác, hiểu tình huống, biết mình muốn gì và biết cách truyền đạt điều đó.
Vì vậy, phát triển ngôn ngữ hiểu chính là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng giao tiếp chức năng, hỗ trợ học tập và tăng khả năng hòa nhập của trẻ.
Đối với trẻ chậm nói, tự kỷ, ADHD hoặc có khó khăn về giao tiếp, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc tìm hiểu đúng năng lực hiện tại của trẻ thay vì chỉ so sánh số lượng từ trẻ nói được với những trẻ khác.
Nếu gia đình đang tìm kiếm giải pháp giáo dục đặc biệt cho trẻ em và cần được tư vấn về định hướng hỗ trợ trẻ, AutismBS có thể là một địa chỉ để phụ huynh tìm hiểu và trao đổi thêm về nhu cầu cụ thể của con.
AutismBS – Đồng hành cùng trẻ, đồng hành cùng gia đình trên hành trình phát triển và hòa nhập.
Tham khảo thêm: Góc nhìn chuyên gia: Trẻ nói ít không đồng nghĩa với tự kỷ
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
